Budaya Betawi.(Betawinese Cultuur).
De Jakartanen zijn trots op hun Budaya Betawi , vooral de oude garde.
De Jongeren vinden het ook leuk , ze gaan diverse contestant* (wedstrijden) organiseren zoals de Abang en Nona Jakarte .
En bij diverse pesta of hari jadi (stichtingsdag) van Jakarta werd de oude kebudayaan , de folkrole zoals ondel ondel , lenong etc uit de mottenballen gehaald.
Dan zie de jonge mensen (en ook ouderen) zich gaan verkleden als Abang- Abang , Mpok- Mpok of Babe-Babe .
En het is ook leuk voor de promotie van de Megapolitan Jakarta (Jabotabek) en de Orang Turis.
Aan de andere kant kan je als kritische waarnemer ook vragen stellen of er een ethnis Betawi bestaat , en of ze ook echt kebudayaan hebben.
Bij de Javanen is duidelijk dat ze hun eigen kebudayaan hebben , je kan terug gaan via Mataram (Islam) naar oudere Javaanse Koninkrijken zoals Madjapahit en verder terug naar Mataram I ( Hindu)
Bij de Sundanezen is het zelfs ouder , tot in de buurt van 150 nC. (Ptolomeus ).
Van de Batakkers is ook bekend waar ze vandaan kwamen , ze hebben zelfs hun eigen budaya , hun eigen taal en geschriften.
Van andere volkeren die in de buitengewesten wonen zijn ook e.e.a bekend.
Maar wat weten we van de Orang Betawi zelfs , wie zijn ze , hebben ze ook een budaya, wat zijn hun gebruiken , hun folkrole ?
Bestaat Orang Betawi wel ? Wie kan zich claimen dat hij of zij een Orang Betawi Asli is.
Tot hoeveel jaren terug moeten ze in Betawi wonen om dat te kunnen claimen ?
Is het alleen Betawi stad of Betawi residentie ?
De Orang Betawi kwamen voor het eerst in 1923 als een bevolkingsgroep naar voren bij de oprichting van Kaoem Pemuda Betawi , opgericht door Mohamad Hoesni Thamrin .
Dan gaan we kijken wie de zogenaamde Orang Betawi zijn , dat zijn dan de oorspronkelijke bewoners van Batavia .Hoe ver moet je terug gaan in het verleden, want de naam Batavia bestaat vanaf 1619 tot 1945.
Van oorsprong heet Batavia Jayakerta , een havenstad van Bantam . J.P. Coen bouwde Batavia uit de as van Jayakerta in 1619. Maar Jayakerta is een stukje ouder en heet ook Sunda Kelapa. Het is 1 van de verschillende haven van De Sundanese Koninkrijk Pajajaran.
Werd in 1527 veroverd door de gezamenlijke leger van de Islamitische Demak , Tjirebon en Bantam.
Zodoende kan men concluderen dat de oorspronkelijke bewoners van Sunda Kelapa Sundanezen waren , aangevuld door Bantammers (ook tot de Sundanezen behorend) en later aangevuld door Javanen na de belegering van Batavia door de Javaanse soldaten van Sultan Agung.(1628-1629)
Na de stichting van Batavia door JPC kwamen ook Chinese (in grote getallen )en andere zeehandelaren uit de hele regio , zelfs buiten de regio .
De komst van VOC heeft ook gevolgen voor de samenstelling van de bevolking van Batavia.
Er kwamen bijvoorbeeld slaven , slavinen , huursoldaten , dienaren van de VOC en andere mensen uit de buitengewesten die overwonnen of in dienst kwamen bij de VOC.
Tot begin 20ste eeuw wonen al die bevolkingsgroepen praktisch gescheiden van elkaar , in hun eigen wijken(kampongs) , met hun eigen rechtssysteem en hun eigen bestuurders.
Dat zie bijvoorbeeld de diverse oude kampung(wijken) in Jakarta , zoals kampung Arab (Pekojan) , Kampung Melayu , Kampung Banda (de gedeporteerde overlevenden van Banda) , Kampung Bali , Kampung Tugu etc.
De bestuurders van kampungs hebben ook titels zoals luitenant , kapitein en mayoor.
Dus tot laat in de 19de eeuw (soms ook tot begin 20ste eeuw) wonen verschillende bevolkingsgroepen met hun eigen manier van leven en gewoonten.In principe leven ze naast elkaar en trouwen alleen met hun oude streekgenoten.Dat ging waarschijnlijk verder tot in buurt van 1900 .
Dat komt omdat in het verleden de VOC de verschillende bevolkingsgroepen direct of indirect tegen elkaar heeft uitgespeeld.
De dominante cultuur (en folkrole) van de Batavianen(Orang Betawi ) werd gedomineerd door de Sundanese , Javaanse en aangevuld door de Chinese cultuur.
De invloed van de andere buitenlanders zoals Arabieren (Islam) , Portugezen-Spanjaarden(Katholiek) en Nederlanders waren in mindere mate aanwezig.
In het begintijd van Batavia was Portugese taal en bahasa Melayu (toen de lingua franca van Zuid Oost Azie) duidelijk aanwezig.
Door de samenstelling van de bewoners worden de dominante streektalen zoals Javaans en Sundanees vaak gebruik door de Batavianen.
Dat kan men ook zien naar de Petjoh taal die naar Nederland mee gegaan is .
Het Petjoh is een kombinatie van de Nederlandse taal en de mengelmoes van de gebruikte talen in Batavia.
Tegenwoordig zou je het zien als de Bahasa Gaul (omgangstaal) van de toenmalige Nederlanders en Indische Nederlanders.
Het Nederlandse deel van Petjoh is ook iets anders dan de officiele Nederlandse taal (zeg maar de ABN) die men op de ELS of HBS kregen.
De kleurrijke verleden van de Orang Betawi is te zien bij het manier hoe ze hun feesten vieren , welke gewoonten(adat) ze hebben bij de viering van een geboorte, besnijdenis , huwelijk en bij het overlijden.
Bij feesten zie je bijvoorbeeld de invloed van de Sundanese , Javaanse en Chinese cultuur.
De arak arak-an (processie) , de ondel ondel (een reusachtige wandelende pop) , Barongsai bij de Chinezen , Javaanse / Sundanese zang en dans , begeleidt door gamelan ensemble , de typische Gambang Kromong (een soort gamelan orkest met chinese invloeden ), de typische Betawienese kleding (vaak is het sarong plus jas tutup) etc.
Er was een tijd geweest dat de gebruiken niet zo populair waren in Jakarta , vooral door de nieuwe import.
De van oorsprong bijna 500.000 Orang Betawi (ongeveer 1945) wordt inmiddels uitgedund , door sterfte , migratie en door huwelijken .
Gelukkig maar dat de laatste jaren er een nieuwe bewustzijn gekomen is , men is weer trots om een Jakartaan te zijn . Trots dat ze de nieuwe Orang Betawi kunnen noemen.
Salam
dari Bang Sid.(Orang Betawi asli)
een wijkmeester geweest in Batavia.